Help! Mijn afzuiging zuigt niet goed!

Soorten afzuigkappen en hun eigenschappen

Een eerste stap is begrijpen welk type afzuigsysteem je hebt. Afzuigkappen zijn er grofweg in drie smaken, ieder met eigen fysieke kenmerken en beperkingen:

Afzuiging naar boven

‍

Dit is de klassieke afzuigkap die boven de kookplaat hangt, aan de wand of vrij boven een kookeiland. Denk aan de traditionele wandschouwkap tegen de muur of een eilandschouwkap aan het plafond. Deze kappen vangen kookdampen die van nature omhoog stijgen.

• ‍Voordeel: de warme lucht wil toch al omhoog, dus een goed geplaatste kap zuigt de dampen efficiënt af.
• ‍Kenmerken: vaak een trechter- of schoorsteenvormige kap met een motor die de lucht omhoog afzuigt en via een pijp naar buiten voert (of terug de keuken in bij recirculatie).
• ‍Beperkingen: de hoogte is cruciaal, hangt de kap te hoog (boven ~80 cm vanaf de kookplaat), dan verwaaien dampen vóór ze de kap bereiken. Ook kunnen luchtstromen in de keuken (tocht) de opstijgende damp verstoren. Toch zijn moderne wand- en eilandkappen van topmerken als Siemens en Novy zeer krachtig én stil, en een juiste montage (op de aanbevolen hoogte) zorgt doorgaans voor uitstekende afzuiging.

Kookveldafzuiging naar beneden

‍

Steeds populairder is de kookplaat met geïntegreerde afzuiging, zoals de Siemens inductionAir of Neff kookplaten met afzuigsysteem. Hierbij zit de afzuiging middenin of naast de kookplaat, waardoor dampen naar beneden worden gezogen.

• Voordelen: Dit ziet er strak en open uit, geen grote kap boven je hoofd.
• ‍Kenmerken: de ventilatieopening zit in de kookplaat zelf (vaak een rooster of sleuf tussen de kookzones). Het systeem heeft een krachtige motor onder het aanrecht om de damp omlaag te zuigen.
• ‍Beperkingen: fysica speelt een rol, warme lucht stijgt van nature met ongeveer 1 meter per seconde. Een kookplaatafzuiging moet dus genoeg zuigkracht hebben (lucht aanzuigen met hogere snelheid) om de opstijgende damp te overwinnen. Fabrikanten lossen dit op met sterke motoren en slimme luchtstromen. Toch merk je bij hoge of brede pannen dat wat damp omhoog ontsnapt voordat het naar beneden gezogen wordt.

Kookveldafzuiging werkt het best als je de afzuiger op tijd aanzet en deksels gebruikt om stoom te geleiden. Houd er ook rekening mee dat deze systemen ruimte in je kast innemen (motor/filters) en dat een goede installatie (rechte, korte afvoerbuis of goed recirculatiefilter) cruciaal is voor de prestaties.

Horizontale afzuiging (zoals Novy Panorama)

Een bijzondere variant van kookplaatafzuiging is horizontale afzuiging met een oprijzende toren naast of achter de kookplaat. Een voorbeeld is de Novy Panorama inductiekookplaat met geïntegreerde afzuigkap. Hierbij komt tijdens het koken een smalle afzuigtoren omhoog (bij Novy Panorama tot 30 cm hoog) die zich direct achter de pannen bevindt. De damp wordt zo horizontaal op pan-hoogte afgezogen in plaats van van boven of onder.

• ‍Voordeel: de afzuiging gebeurt “aan de bron”, dampen worden meteen op neushoogte van de pan naar binnen gezogen, nog vóór ze verder de keuken in kunnen trekken. Dit combineert een strak design (de toren zakt weg in de kookplaat als je ‘m niet gebruikt) met effectieve afzuiging.
• ‍Beperkingen: vergelijkbaar met andere inbouwsystemen moet er onder het blad ruimte zijn voor motor en filters. Ook is het prijskaartje vaak wat hoger voor dit soort innovatieve systemen. Maar voor wie esthetiek én prestaties wil, bieden merken als Novy hier schitterende oplossingen.

Recirculatie vs. afvoer naar buiten

Naast het type afzuigkap is de afvoermethode bepalend voor de prestaties. Er zijn twee hoofdsystemen: luchtafvoer naar buiten of recirculatie binnen.

Afzuiging met buitenafvoer

Hierbij voert een kanaal de kooklucht echt naar buiten af. Vetfilters in de kap vangen vetdeeltjes op, en de rest (geur, vocht, warmte) gaat via een buis door de muur of het dak naar buiten. Dit is doorgaans het meest effectieve systeem om kookluchten en vooral vocht kwijt te raken, alles verdwijnt letterlijk uit je huis.

‍Wel belangrijk: het afvoerkanaal moet zo kort en recht mogelijk zijn, met een ruime diameter. Bochten en nauwe of flexibele buizen veroorzaken tegendruk en verlies aan zuigcapaciteit. Let ook op de buitenrooster of klep: als die verstopt zit of niet goed opent, stroomt de lucht niet goed weg.

Een nadeel van buitenafvoer is dat in de winter ook de warme lucht uit je keuken wordt gezogen, wat wat warmteverlies betekent. Moderne buitenafvoer-kappen hebben vaak terugslagkleppen om tocht te voorkomen, maar onthoud dat je voor goede werking verse lucht moet blijven aanvoeren (daarover zo meer).

Recirculatie

Hierbij wordt de lucht niet naar buiten geblazen, maar gefilterd en teruggevoerd in de keuken. De kap bevat naast vetfilters ook koolstoffilters (of bij sommige systemen plasmafilters) die geurtjes absorberen en de lucht zuiveren.

‍

Het voordeel is dat je geen afvoerbuis nodig hebt, handig bij appartementen of keukens waar boren naar buiten niet kan, en je behoudt de warmte binnen (energiezuiniger in winter).

‍Keerzijde: vocht wordt in feite niet afgevoerd. De waterdamp uit je pannen condenseert ergens in huis als je niet ventileert. Daarom zie je bij recirculatiekappen soms condens op muren of de afzuigkap zelf tijdens fanatiek koken.

Geurtechnisch doet een goed koolstoffilter z’n best, maar helemaal geurvrij krijg je het nooit 100%, vooral niet als het filter verzadigd is. Het is dus essentieel om de koolstoffilters op tijd te vervangen (meestal om de 3-12 maanden, afhankelijk van gebruik).

Bij sommige recirculatiekappen moet de schone lucht via een rooster terug de keuken in kunnen stromen (bijvoorbeeld een opening in de plint of bovenin een kast); als die route geblokkeerd is, presteert de kap slecht.

Wat is beter?

Als je de optie hebt, is buitenafvoer qua afzuigresultaat doorgaans superieur, geurtjes en vocht verdwijnen echt uit huis.

Recirculatie kan echter prima voldoen in een goed geventileerde ruimte en met trouw onderhoud (filters schoonmaken/vervangen). Bovendien zijn er high-end recirculatiesystemen (zoals Novy Monoblock filters of plasmafilters) die verrassend goed presteren en lange levensduur hebben.

Welke methode je ook gebruikt: zorg in ieder geval voor voldoende verse luchttoevoer tijdens het koken.

Waarom zuigt mijn afzuigkap niet goed?

We weten nu welk type afzuiger je hebt en hoe de lucht wordt afgevoerd. Maar waarom presteert hij niet naar behoren? Hieronder zetten we de meest voorkomende oorzaken op een rij, plus bijbehorende oplossingen. Loop deze checklist na, grote kans dat jouw probleem ertussen zit:‍

Vervuilde of verzadigde filters

Dit is veruit de grootste boosdoener. Een afzuigkap heeft één of meerdere vetfilters (metalen roosters) die vet en vuil uit de lucht filteren, en bij recirculatie ook een koolstoffilter dat geurtjes absorbeert.

Als deze filters vol zitten, kan er nauwelijks nog lucht doorheen, waardoor de zuigkracht dramatisch daalt.

‍Oplossing: reinig de metalen vetfilters (ongeveer eens in de 2 maanden is aan te raden, vaker bij heel veel bakken/braden). Dit kan meestal in een sopje of vaatwasser, check je handleiding.

Vervang verzadigde koolstoffilters tijdig; afhankelijk van het type is dit elke paar maanden tot 1x per jaar. Sommige filters, zoals die van Novy, kunnen zelfs jaren mee! Hoe je weet of de filters vervangen moet worden, ligt aan het model. Soms moet je dit zelf bijhouden, maar modernere modellen geven dit zelf aan of hebben zelfs een mobiele app met meer informatie!

Sommige koolstoffilters kun je regenereren (in de oven drogen), kijk het onderhoudsadvies na. Na een goede schoonmaak merk je vaak direct verbetering in afzuiging.

Onvoldoende luchtaanvoer

Een afzuigkap verplaatst honderden kubieke meters lucht per uur. Die lucht moet ergens vandaan komen.

In een goed geïsoleerde (nieuwbouw) woning kan het gebeuren dat de keuken zo luchtdicht is dat de afzuigkap als het ware vacuüm trekt en niet goed zuigt. Je hoort de motor loeien maar er komt weinig verse lucht na, waardoor er amper luchtstroom is.

‍Oplossing: zorg altijd voor genoeg ventilatie tijdens het koken. Zet een raam of ventilatierooster open zodat er verse lucht kan toestromen. Merk je dat de afzuiger ‘hard moet werken’, open dan bijvoorbeeld een klein stukje een deur naar de gang.

Dit klinkt tegenstrijdig (geur wil je binnen houden), maar zonder nieuwe lucht kan de afzuiger zijn werk niet doen. In moderne woningen met balansventilatie moet je mogelijk de afzuiger op standje hoger zetten of de ventilatie-unit tijdelijk op een hogere stand.

Problemen met het afvoerkanaal

Bij afzuigkappen die naar buiten afblazen, is het afvoerkanaal een kritische factor. Te lang, te smal of kronkelig afvoerkanaal? Dan krijg je tegendruk, wat de capaciteit flink beperkt. Elke extra bocht van 90° kan tientallen procenten aan afzuigkracht schelen. En de diameter: een kap die ontworpen is voor Ø150 mm buis zal slechter presteren als iemand er een 120 mm buis op heeft gezet.

Besparen op het buitenrooster van de afvoerkanaal is ook zonde. Goedkope roosters bieden vaak teveel weerstand waardoor de kwaliteit van de rest van de installatie er niet eens meer toe doet.

Ook een flexibele (ribbelige) slang levert aanzienlijk meer weerstand dan een gladde pijp. Helaas zien we deze toch teveel gebruikt worden, omdat het voor de monteur veel makkelijker te gebruiken is.

‍

Sommige kookplaten met ingebouwde afzuiging blazen de gefilterde lucht direct onder of achter de kookplaat uit. Deze lucht gaat achter en onder de keukenkasten langs, om vervolgens bij de plint en langs andere kieren te ontsnappen. Het zou kunnen dat er bij montage niet genoeg rekening is gehouden met deze ventilatie en de warme lucht dus niet voldoende kan ontsnappen.‍

Oplossing: controleer de afvoerroute. Idealiter is deze zo recht en kort mogelijk, met zo weinig mogelijk bochten en vernauwingen. Zijn er toch lange trajecten of bochten nodig, kies voor gladde buizen en ruime bochten. Laat waar mogelijk een te dun kanaal aanpassen.

Bij afvoer zonder ventilatiebuis, kun je beginnen door de keukenplint tijdelijk weg te halen wanneer je gaat koken. De afgevoerde lucht kan zo ongehinderd onder je keukenkast ontsnappen, en zo kom je er snel genoeg achter of een tekort aan ventilatie onder je kasten het probleem is. Als dit het probleem blijkt te zijn, is een extra rooster of kleine sleuf in de plint toevoegen vaak al voldoende.

Verder: kijk of de buitenmuurkap niet verstopt zit met stof, vet of een vogelnestje. Schone, goed ontworpen kanalen maken een wereld van verschil in afzuigkracht!

Verkeerde montage of technische mankementen

Soms ligt het probleem bij de installatie of een defect onderdeel. Voorbeelden: een recirculatiekap waarbij per abuis géén koolstoffilter is geplaatst (geur blijft dan gewoon hangen), of een kap die nog in de “buitenafvoer-stand” staat terwijl er geen kanaal is, dan blaast hij alle lucht tegen een dichte bovenkant en krijg je nauwelijks effect.

Ook kan het gebeuren dat de motor of ventilatorwiel na jaren slijtage vertoont. Als de motor niet meer op volle toeren draait of een lager is versleten, daalt de zuigkracht merkbaar.

‍Oplossing: Check eerst of alle onderdelen correct gemonteerd zijn (filters op de juiste plek, eventuele schuif of schakelaars op juiste modus). Kijk of de terugslagklep in het kanaal soepel opent.

Merk je vreemde geluiden of trillingen? Dat kan duiden op een defecte waaier (fan) of versleten motor. In dat geval is het verstandig een monteur in te schakelen, vaak is vervanging van zo’n onderdeel mogelijk zodat je niet de hele afzuigkap hoeft te vervangen.

Is de kap elektronisch bestuurd, reset ‘m eens door de stekker er een paar minuten uit te halen (soms lossen rare sensorstoringen zich zo op).

Tot slot, als de afzuigkap helemaal niets meer doet, controleer de stroomvoorziening en zekeringen, maar dat valt buiten “zuigt niet goed” en meer onder “doet het niet”.

Onvoldoende capaciteit

Het kan ook simpelweg zo zijn dat je afzuigkap te licht is voor jouw kookgedrag of keuken. Heb je bijvoorbeeld een open keuken van 50 m² en een afzuigkap met maximale afzuiging van 300 m³/uur, dan is die eigenlijk underpowered om alle kooklucht in zo’n grote ruimte af te vangen.

Of misschien kook je vaak Aziatisch op hoge wokvuur, dan ontstaat veel damp en vet waarbij een instapmodel kap moeite mee kan hebben.

‍Oplossing: In zulke gevallen kun je overwegen om te upgraden naar een krachtiger model. Moderne afzuigkappen van bijvoorbeeld Novy, Siemens of Neff hebben modellen met >700 m³/uur capaciteit, vaak met een boost-stand voor intensief koken. Daarnaast zijn ze stiller door betere motoren.

Let bij vervanging op een model dat past bij jouw situatie (grootte van de ruimte, wel/geen kookeiland, geluidswensen). Een te sterke afzuigkap is trouwens ook niet altijd beter, hij kan onnodig luid zijn en in kleine keukens voor tocht zorgen, dus laat je desnoods door een keukenspecialist adviseren wat passend is.

Heb je alle bovenstaande punten nagelopen en blijft het probleem bestaan? Geen zorgen, hieronder hebben we nog wat gebruiktips die je mogelijk verder helpen om het maximale uit je huidige afzuiger te halen.

‍

Tips voor gebruik

Soms ligt het niet aan het apparaat, maar aan hoe we ‘m gebruiken. Met deze eenvoudige tips kun je de efficiëntie van je afzuigkap flink verhogen en nare luchtjes voorkomen:

Op tijd aanzetten

Zet de afzuigkap ongeveer 5-10 minuten vóór het koken alvast op een lage stand aan. Dit creëert een luchtstroom en voorkomt dat de eerste kookdampen ongehinderd door de keuken zweven. Een voorsprong nemen dus, vergelijk het met een auto even warm laten draaien.

Kook met deksels

Houd tijdens het koken de deksel op de pan wanneer mogelijk. Zo blijft een groot deel van het vocht en de geur gevangen in de pan, en hoeft de afzuiger minder hard te werken.

Zeker bij het koken van pasta, aardappels, groenten etc. bespaar je een hoop waterdamp die anders de keuken in zou gaan. Bijkomend voordeel: je water kookt sneller en je bespaart energie. Win-win!

Gebruik de juiste kookzone en stand

Als je een grote afzuigkap boven je fornuis hebt, maakt het niet zoveel uit waar je kookt. Maar bij kleinere of downdraft-systemen kan het schelen om pannen op de voorste pitten/zones te zetten voor gerechten die veel damp geven. Die damp wordt dan beter gevangen.

Zet je afzuiger ook op tijd hoger als je merkt dat er veel rook of stoom ontstaat, de boostfunctie is er om gebruikt te worden in zulke momenten. Voorkom lang op hoogste stand draaien als het niet nodig is (vanwege geluid), maar wees niet té zuinig: bij een goede maaltijd bereiden mag de afzuiger ook z’n werk doen.

Laat de afzuiger nadraaien

Schakel na het koken de afzuigkap niet meteen uit. Laat hem nog 5 à 10 minuten doorgaan (of gebruik de automatische naloopfunctie indien aanwezig). Dit zuigt de laatste geurtjes en vocht weg die nog in de lucht hangen.

Veel moderne kappen hebben een naloopstand of Clean Air functie die de kap op een zeer stille stand zet en na een bepaalde tijd vanzelf uitschakelt. Zo heb je er geen omkijken naar en blijft je keukenlucht schoon.

‍

Door deze gewoontes toe te passen, maak je het jouw afzuigkap een stuk makkelijker om goed werk te leveren. En vaak voorkom je hiermee ook condens en aanslag in de keuken, omdat dampen direct worden afgevoerd of beperkt.

Conclusie: op naar een frisse keuken!

Een slecht zuigende afzuigkap is ontzettend vervelend, maar gelukkig zijn de meeste oorzaken goed aan te pakken. Met een beetje speurwerk (zijn de filters schoon? staat er ergens een raam open?) en de juiste gebruikswijzes kun je vaak al veel verbeteren. Warmte en kookluchtjes horen in de pan en niet in je gordijnen, en daar gaan we voor zorgen!

Heb je alle tips geprobeerd en blijft het probleem bestaan, of kom je er niet helemaal uit? Dan is het misschien tijd om advies in te winnen. Soms loont het om een expert naar je afzuigsysteem te laten kijken, zeker bij technische mankementen of ingewikkelde installaties. En overweeg, als je afzuiging echt niet voldoet, een upgrade naar een moderner model. De nieuwste afzuigkappen van bijvoorbeeld Novy, Neff en Siemens zijn een wereld van verschil: krachtig, stil en slim ontworpen om jouw keuken fris te houden.

Kortom: laat slechte afzuiging je kookplezier niet bederven. Met de adviezen hierboven ben je goed op weg naar een keuken zonder hinderlijke geurtjes of damp. Succes met het troubleshooten en vooral: veel plezier in de keuken! Mocht je toch nog vragen hebben of persoonlijk advies willen, wij van KeukenKoppel staan altijd voor je klaar om te helpen. Happy cooking en op naar die frisse lucht!

Bronnen: Coolblue, 5 tips voor betere afzuiging [1], Pelgrim, gebruikstips afzuigkap [2], PartsNL/Waterink, oorzaken van slechte afzuiging [3], Dievorm, uitleg kookveldafzuiging vs. warmeluchtstromen [4], Novy, productinformatie Panorama afzuigsysteem [5].